Tai Chi en
Chi Kung
Dit hoofdstuk gaat over over Tai Chi en
Chi Kung. Start met de
inleiding, of maak een keuze uit het submenu hiernaast.
Inleiding
In het verhaal hieronder spreek ik
gemakshalve alleen over "Tai Chi". In mijn lessen geef ik echter zowel
Tai Chi als Chi Kung oefeningen. Omdat ik me alleen verdiep in het
gezondheidsaspect en de filosofie van deze sport (geen gevechtstechnieken) lopen de Tai
Chi en de Chi Kung oefeningen als het ware in elkaar over. De uitvoering
van Tai Chi is een vorm die bestaat uit 47 aaneengesloten bewegingen
(verkorte vorm) die
heel soepel in elkaar overvloeien. Je zou het bijna kunnen zien als een
energetische "dans". De Chi Kung oefeningen daarentegen zijn niet
gebonden aan een bepaalde vorm. Meestal zijn het losse oefeningen die je
lopend of staande kunt uitvoeren. Het verhaal hieronder blijft voor
beide echter hetzelfde; het omvat de training van
"Chi" (dat betekent "levensenergie").
Met name in de Chi kung oefeningen kun je de energiestroom in je lichaam
heel diepgaand beïnvloeden.
Meer informatie over het begrip "Chi
(Qi)" en over Chi
Kung oefeningen vindt u op de betreffende pagina's van
mijn website.
Wat is Tai Chi?
Tai Chi is een
veelomvattend begrip. Je kunt er boeken vol over schrijven en het is zelfs
ook mogelijk om als serieuze beoefenaar je eigen accent in deze sport te
leggen. Daarom is het mogelijk dat je bij de beoefening van Tai Chi op
de ene school andere technieken zult tegenkomen dan op een andere
school.
De officiële naam is Tai
Chi Chuan (of Taijiquan).. Het woord "Chuan" of "Quan"
(spreek uit "Tsjoe-en") betekent letterlijk "vuist".
Daaraan kun je zien dat Tai Chi afkomstig is van een gevechtkunst. Deze
bewegingsleer is eeuwenoud. Er zijn veel verhalen in omloop over de
geschiedenis van Tai Chi Chuan. Vanuit de opleiding die ik volgde bij de
Academie voor Chi Therapie in Roosendaal, kreeg ik het volgende verhaal
mee.
Heel
lang geleden waren de Chinezen bezig met het ontwikkelen van
gevechtstechnieken om zich tegen gevaar te kunnen verdedigen. In China
was het gebruik van wapens lange tijd verboden. Om de gevechtstechnieken
te verbeteren en te vervolmaken observeerden zij de houdingen en
bewegingen van diverse dieren. Bijvoorbeeld van slangen, adelaars,
tijgers en apen, ook wanneer zij in gevecht waren. Deze dierbewegingen
werden overgenomen en daar waar nodig aangepast. Door er zo intensief
mee bezig te zijn ontdekten de mensen dat het dagelijks beoefenen van
deze technieken niet alleen maar gunstig effect had op het lichaam
(kracht en conditie), maar ook heilzaam werkte op de geest. Mensen
voelden zich gezonder en vitaler, waardoor uiteindelijk de aandacht niet meer
alleen gericht werd op de verdediging en verbetering van het gevecht,
maar ook op de ontwikkeling van technieken die de gezondheid ten goede
kwamen.Omdat
de gevechtstechnieken bestemd waren voor zelfverdediging, werd in iedere
familie de daar ontwikkelde vorm consequent geheim gehouden. Wel werd
hij overgeleverd van gezin op gezin binnen een familie en van generatie
op generatie. Dat is de reden waarom er in de Tai Chi zoveel
verschillende
vormen en
stijlen
bestaan. De
vorm die ik geleerd heb en die ik doorgeef is de verkorte vorm van de
Yang-stijl. Deze bestaat uit 47 bewegingen en is ontwikkeld door Chen Man
Ching. Hij vereenvoudigde de lange
ingewikkelde vorm van de Yang-stijl (bestaande uit 128 bewegingen)
waardoor deze toegankelijker werd voor de westerse mens.
Tai
Chi betekent letterlijk “het hoogst bereikbare”. Dat betekent natuurlijk
niet dat je in staat van verlichting bent wanneer je een paar jaar Tai
Chi beoefent. Wat de Chinees hier doorgaans mee bedoelt is het in
harmonie brengen van de yin en yang krachten: de aardse en de hemelse
energie. Deze energie is overal aanwezig. In de kosmos, in de natuur,
maar ook in de mens. Wanneer deze energie bij de mens in balans is, is
het lichaam gezond en is de geest rustig en ontspannen. Yin en yang zijn
twee tegengestelde krachten die het leven bepalen. Maar het zijn
tegenstellingen die elkaar nodig hebben en die elkaar aanvullen. Het één
kan niet bestaan zonder het andere. Zonder dag bestaat er geen nacht.
Zonder ziekte bestaat er geen gezondheid, zonder boven bestaat er geen
onder. De langzame bewegingen van de Tai Chi en Chi Kung werken
harmoniserend op deze yin en yang krachten, waarvan een preventieve werking op de gezondheid uitgaat.
Zoals al eerder vermeld betekent het woord
“Chi” letterlijk “energie”. Tai Chi onderscheidt zich van andere sporten doordat hier heel bewust
gewerkt wordt met levensenergie. (Veel Oosterse sporten werken overigens
met deze energie). Dit is voor westerlingen vaak nog een moeilijk
begrip, omdat het “energetische” niet zichtbaar is. Als het niet
zichtbaar is, wordt het al snel “zweverig” genoemd, maar dat berust op
een misverstand. Een sport als Tai Chi zet je letterlijk met beide benen
op de grond.
Net
zoals het bloed via de aderen door ons lichaam stroomt, verplaatst de
energie of Chi zich via de
meridianen, ook wel energiebanen genoemd. Een
mens heeft 14 paar hoofdmeridianen in zijn lichaam. Deze energiebanen
zijn niet zichtbaar, maar dat ze werkelijk bestaan is inmiddels door
wetenschappelijk onderzoek en door succesvolle behandelmethoden via
acupunctuur onomstotelijk bewezen. Meridianen staan in verbinding met
onze organen en het is de energie afkomstig van de meridianen die de
organen levend en gezond houdt. Energie wordt gevormd door ons voedsel,
door zuurstof en door oefening. Iedere beweging in de Tai Chi en Chi
Kung is zo uitgekiend dat het werkt op een bepaalde meridiaan of een
groep van meridianen, waardoor de energiestroom wordt beïnvloed.
Blokkades worden opgeheven; een te sterke stroom wordt gekalmeerd en een
te zwakke stroom wordt gestimuleerd.
Leven
onder hoogspanning, drukte en bezigheden die de aandacht van onszelf
afleiden, kunnen zorgen voor een disbalans in deze energiestroom. Ons
lichaam geeft dit al snel aan, bijvoorbeeld door gespannen nek- en
schouderspieren, slaapstoornissen, wisselende stemmingen of een gevoel
van malaise.
Door
dagelijks Tai Chi te beoefenen wek je de “Chi” (energie) op. Hoe meer
energie je opwekt, des te beter is de invloed op je bloedsomloop, je
spijsvertering en je zenuwstelsel. Doordat je organen beter gaan
functioneren, verdwijnen uiteindelijk veel vage klachten zoals
bijvoorbeeld stress, slapeloosheid, concentratieproblemen en hoge
bloeddruk.
De
oefening beïnvloedt ook de psyche. Het is heel goed mogelijk dat
psychische blokkades en traumatische ervaringen zich door middel van
spierspanningen vastzetten in het lichaam. Soms zijn het pijnlijke
emotionele jeugdervaringen die verdrongen werden omdat ze voor een klein
kind te overweldigend waren. Vaak is dat de bron van veel vage klachten
en andere ziekteverschijnselen. Tijdens de oefening is het mogelijk dat
deze ervaringen zich weer in lichte vorm zullen openbaren. Emoties als
woede, pijn, angst, verdriet, stress en agressie, maar ook luiheid en
verveling kunnen de kop opsteken. Veel mensen haken af wanneer ze op
dit punt terecht komen, omdat ze, nog maar nauwelijks bewust van deze
gevoelens, onrust en onlust ervaren. Ik kan dit niet vaak genoeg
herhalen om juist dan door te zetten en indien nodig hulp te zoeken.
Praat er over met een vertrouwd persoon. Ook bij mij of bij andere reeds
gevorderde groepsleden zul je herkenning vinden. De klachten zullen
uiteindelijk minder worden en je zult je steeds sterker en krachtiger
gaan voelen. Je krijgt een gezonde eetlust en je geest wordt weer rustig
en ontspannen.
Om dit
via de oefening te bereiken zijn drie dingen erg belangrijk:
|
|
Houding |
|
|
Aandacht |
|
|
Ademhaling |
Daarbij mogen we zeker niet vergeten: een ijzeren discipline en
doorzettingsvermogen, beginnend met 5 minuten oefenen per dag. In mijn
beleving is dit laatste nog altijd het moeilijkste.
De houding
Door
een verkeerde houding blokkeer je de energiestroom. Een voorbeeld is het
staan met overstrekte knieën, met een holle rug of met opgetrokken
schouders. Iedere spanning in het lichaam blokkeert een goede
doorstroming van de Chi. Tijdens de les leer je de basishouding voor het
goed uitvoeren van de bewegingen. Het is in het begin heel moeilijk om
tijdens de oefening de juiste
basishouding te blijven handhaven, omdat
hij nog heel onnatuurlijk aanvoelt.
Ook je
balans is heel belangrijk. Is je lichaam niet in balans, dan heb je
extra spierspanning nodig om in evenwicht te kunnen blijven. Daardoor
creëer je onbewust weer onnodige spanning elders in het lichaam.
Zie ook: >>
De aandacht
Aandacht is nodig om je bewust te worden van jezelf en van je lijf. Door
de trage bewegingen in de oefening ben je in staat om nauwkeurig bijna
ieder onderdeel met volle aandacht te volgen. Ook dit is een belangrijk
onderdeel van de les. De bewegingen op zich zijn vrij simpel en voor het
lichaam eenvoudig uit te voeren. Maar de coördinatie en het aan elkaar
rijgen van de bewegingen, uitgevoerd in de juiste houding, maken het de
beginner soms heel moeilijk. Je hebt echt al je aandacht en concentratie
nodig om alles in de gaten te houden en geen “fouten” te maken. Dit
heeft weer als gevolg dat zonder het te beseffen je concentratievermogen
zich in de loop van de tijd aanmerkelijk verbetert. Door het scherpen
van je concentratievermogen ben je eerder in staat om in contact te
komen met je gevoelens, zodat je uiteindelijk niet alleen vanuit je rationele geest het
leven benadert, maar ook vanuit een diepe innerlijke beleving. Deze
staat nog altijd dichter bij je ware zelf en biedt een bevredigender
levenskwaliteit.
Veel
mensen en zeker de westerlingen, zijn zich over het algemeen niet zo
bewust van hun lichaam. In de oefening merk je al gauw dat je veel meer
spieren gebruikt dan werkelijk nodig is.
Er
zijn in deze sport ook een aantal eenvoudige oefeningen die kunnen
demonstreren hoe summier ons lichaamsbewustzijn is. Het lichaam doet
eenvoudigweg niet wat wij op dat moment zouden willen. Hierin ontdek je
de disbalans tussen geest en lichaam.
Tijdens de oefening word je spelenderwijs bewust van je lichaam en ga je
merken hoe je beweegt in je dagelijkse leven. Je zit bijvoorbeeld te
lezen en je hebt niet door dat je constant je schouder- en nekspieren
aangespannen houdt. Ook kan het bijvoorbeeld gebeuren dat je tijdens het
eten gebruik maakt van je schouderspieren. Waar komt af en toe toch die
hoofdpijn vandaan vraag je je dan af ….?
De ademhaling
Een
juiste ademhaling is erg belangrijk voor de ontwikkeling van “Chi”. De
ademhaling voorziet alle organen van verse zuurstof en beïnvloedt als
zodanig de gehele stofwisseling. Er bestaan diverse
ademhalingstechnieken, waarvan de buikademhaling één van de meest
bekende is. Maar ook in de buikademhaling bestaan verschillende
technieken. De ademhaling die ik tijdens de lessen aanreik heet de
embryonale ademhaling, toegepast op de boeddhistische manier.
Tot slot
Tai
Chi kan uitgevoerd worden als een 3-voudige kunst. Gezondheidskunst,
Gevechtskunst, en Levenskunst. Zoals ik al eerder vermeldde, besteed ik
in mijn lessen geen aandacht aan de gevechtstechnieken. Het is om deze reden dat ik op deze website
consequent spreek over Tai Chi (of Taiji) en niet over Tai Chi Chuan (Taijiquan). Chuan of Quan betekent immers vuist. De
gezondheidsoefeningen staan bij mij centraal en spelenderwijs krijgen
wij ook nog te maken met de levenskunst, de filosofie die achter deze
sport steekt.
zie ook >>
|
